موانع شناخت از دیدگاه علامه طباطبایی (ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

چکیده

از نگاه علامه طباطبایی، شناخت به واسطه سه عامل اصلی حس، عقل و شهود صورت می پذیرد. این شناخت به تبع درجات معلوم و واسطه های شناخت، دارای موانع متفاوتی است و هر مرتبه از ادراک، خطا و حجاب های خاص خودش را دارد.

نوشتار پیش رو در دو بخش عواملی که ما را از رسیدن به شناخت مطابق با واقع باز می دارد، بررسی می کند. در بخش اول به موانعی که راه برطرف کردن آنها، تربیت نفس و دوری از رذایل اخلاقی است(موانع تربیتی- اخلاقی)؛ و در بخش دوم به موانعی که با به کار گیری قواعد شناخت شناسی ، قابل پیش گیری و اصلاح است( موانع شناخت شناسانه) می پردازد.

علامه در آثار خود به موانع تربیتی- اخلاقی مختلفی اشاره می کند که بر گرفته از آیات قرآن کریم است مانندگناه، کفر، تعصب و تکبر؛ ایشان علت بروز خطا در شناخت حسی را نقصان یا فقدان در قوای حسی می داند و علاوه بر آن خطای بالعرض که ناشی از تطبیق نادرست موضوع و محمول با حقیقت خارجی است را مطرح می نماید. وی عامل خطا در تعقل را خطا در ماده یا صورت استدلال معرفی می کند و عامل خطا در علم شهودی را نا درست بودن منبع واردات و یا تفسیر نادرست از مشاهدات صورت گرفته می داند و معیار هایی برای تشخیص و رفع خطای هر یک از وسائط شناخت در فرایند ادراک، ارائه می نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Obstacles of Knowledge in Allameh Tabatabai’s viewpoint

نویسندگان [English]

  • forugh rahimpoor
  • sude yavari
چکیده [English]

Abstract

Knowledge is gained through sense, mind, and intuition, in Allameh Tabatabai’s viewpoint. This knowledge faces different obstacles, depending on the degree of its subject and/or cognitive means. Each level of understanding has its own particular error types and veils.

This paper studies the obstacles of reality-reflecting knowledge in two categories: the first is what can be removed through self-pedagogy and avoiding ethical sins (ethical and pedagogical obstacles) and the second is what can be removed through exercising epistemological rules (epistemological obstacles).

Inspired from the holy Quran, Allameh mentioned different ethical and pedagogical obstacles, in his various works (e.g. sinful deeds, blasphemy, bias, arrogance).

He believes that errors happen in empirical knowledge either because the limitation of human senses or because of incorrect association of subject and/or Predicate to the objective reality, which is referred to as secondary error. Allameh also analyses the rational knowledge and claims that it may be erroneous for the mistakes in its form or material. Finally, the errors may find its way into intuition-based knowledge because the invalid sources of observations or incorrect interpretation of what has been observed. Allameh suggests a few approaches to recognize and correct mistakes occurred in each mean of knowledge, at the end.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Allameh Tabatabai
  • obstacles of knowledge
  • error
  • empirical knowledge
  • rational knowledge
  • intuitional knowledge